40 гадоў Чарнобыльскай трагедыі: ад болю і страт — да адраджэння і ўстойлівага развіцця
16 красавіка 2026 года ў БНТУ адбылася дыялогавая пляцоўка, прысвечаная тэме Адзінага дня інфармавання — «Чарнобыль: ад адраджэння да ўстойлівага развіцця». Мерапрыемства, прымеркаванае да 40-годдзя Чарнобыльскай трагедыі, аб’яднала выкладчыкаў, супрацоўнікаў і студэнтаў універсітэта. Запрошаным спікерам стаў дэпутат Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў, саветнік Сакратарыята Наглядальнага савета ПВТ дзяржаўнай установы «Сакратарыят Наглядальнага савета Парка высокіх тэхналогій» Міхаіл Вячаслававіч Мілованаў. Удзельнікамі сустрэчы сталі супрацоўнікі і студэнты факультэта інфармацыйных тэхналогій і робататэхнікі, якія змаглі больш падрабязна пазнаёміцца з гісторыяй катастрофы, яе наступствамі і сучасным вопытам Рэспублікі Беларусь у справе пераадолення наступстваў аварыі.
26 красавіка 2026 года спаўняецца 40 гадоў з дня аварыі на Чарнобыльскай атамнай электрастанцыі — найбуйнейшай тэхнагеннай катастрофы XX стагоддзя. Выбух на чацвёртым энергаблоку ЧАЭС, які адбыўся 26 красавіка 1986 года, стаў трагедыяй, наступствы якой закранулі мільёны людзей і аказалі велізарны ўплыў на экалогію, эканоміку і сацыяльную сферу.
Прычынамі катастрофы стала спалучэнне канструктыўных недахопаў рэактара РБМК-1000 і памылак персаналу, дапушчаных падчас правядзення выпрабаванняў. Найбольш цяжкія наступствы аварыі прыйшліся на Рэспубліку Беларусь: каля 70% усіх радыеактыўных выпадзенняў выпала менавіта на яе тэрыторыю. Радыеактыўнаму забруджванню падвергліся 3678 населеных пунктаў, у якіх пражывала больш за 2 мільёны чалавек.
Падчас дыялогавай пляцоўкі было адзначана, што Чарнобыльская трагедыя нанесла краіне каласальную шкоду. Эканамічныя страты Рэспублікі Беларусь ацэньваюцца ў 235 мільярдаў долараў, што склала 32 гадавыя бюджэты рэспублікі на момант аварыі. У 1986 годзе больш за 22 тысячы чалавек былі вымушаны пакінуць свае дамы. Значныя плошчы сельскагаспадарчых зямель і лясных масіваў аказаліся выведзенымі з выкарыстання. Наступствы катастрофы запатрабавалі фарміравання новай сістэмы радыяцыйнай абароны, медыцынскага назірання і сацыяльнай падтрымкі пацярпелага насельніцтва.
Асаблівая ўвага ў выступленні была нададзена таму шляху, які прайшла Беларусь за мінулыя дзесяцігоддзі, — ад экстранага рэагавання і ліквідацыі наступстваў да паслядоўнай дзяржаўнай палітыкі па аднаўленні і развіцці пацярпелых рэгіёнаў. З 1991 года ў краіне дзейнічае заканадаўчая база, якая рэгулюе пытанні сацыяльнай абароны грамадзян, пацярпелых ад катастрофы, а таксама прававы рэжым тэрыторый радыеактыўнага забруджвання. Уведзена падзел на пяць зон радыяцыйнага кантролю.
Удзельнікі мерапрыемства даведаліся, што важную ролю ў пераадоленні наступстваў аварыі адыграла стварэнне спецыялізаваных дзяржаўных і навуковых структур. Было створана Міністэрства па надзвычайных сітуацыях, якое каардынуе работу па ліквідацыі і папярэджанні наступстваў надзвычайных сітуацый. Заснаваны Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік — унікальная навуковая пляцоўка для вывучэння прыродных працэсаў ва ўмовах радыеактыўнага забруджвання. У Гомелі адкрыты Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр радыяцыйнай медыцыны і экалогіі чалавека.
За гэты час у краіне рэалізавана шэсць дзяржаўных праграм, накіраваных на пераадоленне наступстваў Чарнобыльскай катастрофы, на агульную суму больш за 20 мільярдаў долараў. Для перасяленцаў пабудавана 69 тысяч кватэр і дамоў, узведзена 157 школ і 116 дзіцячых садкоў. Пракладзена больш за 2000 кіламетраў водаправодных сетак, газіфікавана каля 23 тысяч дамоў.
У рамках сустрэчы было падкрэслена, што сёння Рэспубліка Беларусь з’яўляецца прызнаным экспертам у пытаннях радыяцыйнай бяспекі. Беларускія вучоныя, медыкі і спецыялісты назапасілі ўнікальны вопыт, запатрабаваны не толькі ўнутры краіны, але і за яе межамі. Гэты вопыт аказаўся асабліва значным пасля аварыі на АЭС «Фукусіма-1» у Японіі, калі беларускаму боку давялося аказваць неабходную экспертную і практычную дапамогу.
Выкладчыкі і студэнты таксама пазнаёміліся з прыкладамі таго, як дзякуючы навуковаму падыходу і сістэмнай дзяржаўнай палітыцы ў сельскагаспадарчы абарот вернута 20 тысяч гектараў зямель, а таксама распрацаваны і ўкаранёны сучасныя тэхналогіі, якія дазваляюць атрымліваць прадукцыю, што адпавядае самым строгім сусветным патрабаванням якасці і бяспекі.
Чарнобыльская трагедыя стала цяжкім гістарычным урокам, які навучыў краіну максімальна адказна ставіцца да пытанняў выкарыстання мірнага атама. Менавіта гэты вопыт быў улічаны пры будаўніцтве Беларускай атамнай электрастанцыі, якая ўзведзена паводле самых сучасных стандартаў бяспекі пакалення 3+. Увод станцыі ў эксплуатацыю дазволіў знізіць імпарт энергазурсаў прыкладна на 40% і забяспечыць краіну даступнай і экалагічна чыстай электраэнергіяй.
Праведзеная дыялогавая пляцоўка стала важнай магчымасцю для студэнтаў і супрацоўнікаў універсітэта яшчэ раз звярнуцца да тэмы Чарнобыльскай трагедыі, асэнсаваць яе наступствы і ўбачыць, які вялікі шлях прайшла Беларусь — ад пераадолення наступстваў катастрофы да аднаўлення, развіцця і фарміравання ўстойлівай будучыні.
