Круглы стол у Мінску: як лічбавыя рашэнні і цыркулярная эканоміка змяняюць устойлівы транспарт
27 мая 2026 года ў канферэнц-зале № 2 МКСК «Мінск-арэна» адбыўся круглы стол «Устойлівы транспарт. Лічбавыя рашэнні цыркулярнай эканомікі». Арганізатарам выступіў аўтатрактарны факультэт Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта. Мерапрыемства сабрала вядучых экспертаў, прадстаўнікоў дзяржаўнага кіравання, транспартных прадпрыемстваў, навуковай супольнасці і бізнесу. Галоўнай тэмай стала абмеркаванне, як замкнёныя цыклы вытворчасці, лічбавыя двайнікі і ўстойлівы транспарт становяцца новым стандартам для транспарту будучыні.
♻️ Што такое цыркулярная эканоміка простымі словамі
Цыркулярная (ці замкнёная) эканоміка – гэта мадэль, у якой рэсурсы не заўсёды вяртаюцца «у абарот». У адрозненне ад лінейнага падыходу «узяў–зрабіў–выкінуў», цыркулярны падыход прадугледжвае:
📃 Ад стратэгіі да дзеяння: пастанова Саўміна № 393
Важна падкрэсліць: абмеркаванне не было абстрактным. Яно абапіралася на канкрэтны дзяржаўны дакумент.
29 мая 2024 года Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь прыняў пастанову № 393 «Аб Нацыянальнай стратэгіі развіцця эканомікі замкнёнага цыклу (цыркулярнай эканомікі) Рэспублікі Беларусь на перыяд да 2035 года». Менавіта гэты дакумент задаў мэты і індыкатары для пераходу на цыркулярныя рэйкі – ад зніжэння захоронення адходаў да ўкаранення найлепшых даступных тэхналогій у прамысловасці.
Як распавёў нам дэкан аўтатрактарнага факультэта Сяргей Скіркоўскі, менавіта ў святле гэтай пастановы дацэнт кафедры «Транспартныя сістэмы і тэхналогіі» Сяргей Семчанкоў восенню 2026 года ініцыяваў правядзенне круглага стала.
«Мы зразумелі з Сяргеем Сяргеевічам, што ў нас ёсць стратэгія, але патрэбна пляцоўка, дзе навука, вытворчасць і гарадская гаспадарка сядуць за адзін стол. Цыркулярная эканоміка ў транспарце – гэта навукаёмісты напрамак, лічбавыя двайнікі цягавых батарэй, BIM-мадэляванне дарог, кантракты жыццёвага цыклу. Нашай задачай было перавесці мову пастановы на мову канкрэтных праектаў», – падкрэсліў Сяргей Уладзіміравіч.
🎤 Сяргей Скіркоўскі: «Гэта не мода, гэта тэхналагічны суверэнітэт»
– Сяргей Уладзіміравіч, чаму менавіта аўтатрактарны факультэт БНТУ выступіў арганізатарам?
– Таму што мы рыхтуем інжынераў, якія будуць праектаваць і эксплуатаваць транспарт заўтрашняга дня. Калі сёння чалавек не разумее прынцыпаў «second-life» ці не ўмее працаваць з лічбавымі мадэлямі – ён будзе неканкурэнтаздольны. Круглы стол – гэта мост паміж адукацыяй і рэальным сектарам.
– Якое месца цыркулярная эканоміка займае ў навучанні?
– Ужо цяпер мы закранаем аспекты цыркулярнага праектавання транспартных сродкаў пры навучанні студэнтаў. І гэта непасрэдна звязана з пастановай № 393 – стратэгія патрабуе ўкаранення такіх падыходаў да 2030 года на ўсіх буйных прадпрыемствах.
– Што было самым важным на круглым стале?
– Галоўнае – мы пачулі адзін аднаго. Выступалі і галоўны канструктар МАЗа Андрэй Саўчыц, і «Беларуская чыгунка» ў асобе Аляксандра Харашэвіча, і «Трамвайны парк» у асобе Максіма Каральчука, і расійскі прафесар з Фінансавага ўніверсітэта. Абмеркавалі не толькі тэхналогіі, але і рызык-менеджмент замкнёных ланцугоў паставак – гэта даклад Надзеі Капусцінай. І, вядома, асобна адзначу выступленне Максіма Каральчука пра рэкуперацыю – практычны прыклад, як энергія тармажэння трамвая вяртаецца ў сетку.
– А што менавіта з тэм здалося самым перспектыўным?
– Асабіста мяне вельмі прыцягвае лічбавае кіраванне рэкуперацыяй у кантэксце цыркулярнай эканомікі – гэта тое, чым мы цяпер павінны займацца. Але калі я паслухаў даклады пра модульную архітэктуру і другое жыццё цягавых батарэй – я зразумеў, што мы рухаемся ў адным кірунку. Цыркулярная эканоміка пачынаецца з сумленнага лічбавага двайніка батарэі. Калі ты не ведаеш астатні рэсурс кожнага модуля – ты не можаш яго ні прадаць другі раз, ні бяспечна ўтылізаваць.
– Якія кірункі развіцця вы б вылучылі па выніках круглага стала?
– Трэба тэрмінова фармаваць сумесныя працоўныя групы: завод–перавозчык–навука–рэгулятар, неабходна папулярызаваць гэтую тэму, рухацца наперад!
💬 Максім Каральчук: «У адным месцы – два галоўныя канструктары, чыгунка, навука і Міністэрства транспарту»
Мы папрасілі Максіма Аляксандравіча Каральчука, першага намесніка дырэктара – галоўнага інжынера філіяла «Трамвайны парк» ДП «Мінсктранс», падзяліцца галоўнымі ўражаннямі ад мерапрыемства.
– Максім Аляксандравіч, што вас асабіста больш за ўсё ўразіла?
– Ведаеце, я працую ў гарадскім электратранспарце больш за 20 гадоў, і хачу адзначыць, на колькі гэта значна, калі ў адной зале сабраліся два галоўныя канструктары (МАЗ і Белкамунмаш), кіраўніцтва Беларускай чыгункі, прадстаўнікі Міністэрства транспарту, Навукі, Акадэміі навук. І ўсе яны не проста выступалі з дакладамі, а абмяркоўвалі, спрачаліся, будавалі планы пра пілотныя праекты. Гэта неверагодная сінергія.
– У чым сутнасць вашага даклада?
– Сутнасць простая: сёння пры тармажэнні трамвая энергія альбо рассеиваецца ў тармазных рэзістарах (проста грэе паветра), альбо можа быць выкарыстана толькі пры ўмове, што ў той жа секцыі кантактнай сеткі знаходзіцца іншы трамвай, які гэтую энергію забярэ. Нашы даследаванні паказалі: большасць тармажэнняў у Мінску праходзіць без рэкуперацыі ў сетку з-за адсутнасці спажыўцоў на секцыі. Страты – ад 12 да 20% спажытай электраэнергіі. А гэта не толькі грошы, але і дадатковы нагрэў, і выкіды цяпла ў атмасферу – гэта значыць чыстае нерацыянальнае выкарыстанне рэсурсу.
– І як гэта выправіць у духу цыркулярнай эканомікі?
– Я бачу рашэнне ў аснашчэнні трамваяў бартавымі назапашвальнікамі энергіі – суперкандэнсатарамі (іяністарамі). Яны ўсталёўваюцца паралельна тармазным рэзістарам. Прынцып: пры тармажэнні энергія ідзе не на рэзістары, а ў назапашвальнік. Толькі калі ён цалкам зараджаны, лішак паглынаецца на рэзістарах. А пры разгоне энергія з назапашвальніка вяртаецца на цягу. Гэта чыстае замыканне энергетычнага цыклу – поўнае адпаведнасць тром кітам цыркулярнай эканомікі: мінімізацыя страт, паўторнае выкарыстанне рэсурсаў, замыканне патокаў».
– Што патрабуецца для ўкаранення, акрамя саміх назапашвальнікаў?
– Патрэбна лічбавае кіраванне. Мы не можам проста «запаралеліць» рэзістарам суперкандэнсатары – трэба ў рэальным часе маніторыць узровень зараду, аўтаматычна пераключаць рэжымы «тармажэнне – назапашванне – цяга». Мы прапануем выкарыстоўваць лічбавы двайнік аб’екта, прагназаваць моманты рэкуперацыі на аснове даных пра хуткасць, профіль маршруту, размяшчэнне прыпынкаў. І, вядома, тэлеметрыю і дыстанцыйную дыягностыку стану іяністараў. Без «лічбы» гэта будзе проста дарагая цацка..
Галоўныя вынікі круглага стала
За дзве гадзіны прагучала 12 дакладаў, а па завяршэнні разгарнулася ажыўленая дыскусія.
«Мы сёння не проста гаварылі пра тое, як скараціць выкіды. Мы гаварылі пра тое, як зрабіць транспартную сістэму эканамічна замкнёнай – без смеццевых палігонаў, без імпартазалежнасці па матэрыялах. Гэта пытанне тэхналагічнага суверэнітэту», – рэзюмаваў мадэратар сустрэчы кандыдат тэхнічных навук, дацэнт Сяргей Уладзіміравіч Скіркоўскі.
Асаблівая падзяка — Таццяне Уладзіміраўне Пільгун, дацэнту кафедры «Эканоміка і логістыка» аўтатрактарнага факультэта БНТУ. Менавіта Таццяна Уладзіміраўна падабрала пляцоўку, арганізавала працу з арганізатарамі выстаўкі, каардынавала ўдзельнікаў, праграму і тэхнічныя моманты правядзення круглага стала.
«Без такога надзейнага і прафесійнага арганізатара любое мерапрыемства рызыкуе ператварыцца ў хаос. Таццяна Уладзіміраўна зрабіла так, каб кожны дакладчык адчуваў сябе ўпэўнена, а ўсе рэгламенты былі выкананы. Дзякуй за вашу працу і неабыякавасць!» — адзначыў Сяргей Скіркоўскі.
📅 Мерапрыемства адбылося 27 мая 2026 года.
Арганізатар: Аўтатрактарны факультэт БНТУ пры падтрымцы кафедраў «Транспартныя сістэмы і тэхналогіі», «Эканоміка і логістыка», арганізатараў Выстаўкі электратранспарту і інавацыйных транспартных тэхналогій
#цыркулярнаяэканоміка #устойлівытранспарт #БНТУ #Мінсктранс #МАЗ #пастанова393 #электрамабільнасць
