У 2024 годзе кафедра адзначыла шасцідзесяцігоддзе і 30 год увядзення беларускай мовы ў навучальны план ВНУ.
10 кастрычніка 1964 года рэктар БПІ Пётр Іванавіч Яшчарыцын падпісаў загад №2151 па Беларускім політэхнічным інстытуце: "У адпаведнасці з загадам Міністэрства вышэйшай, сярэдняй спецыяльнай і прафесійнай адукацыі БССР № 651 ад 2 кастрычніка 1964 года, загадваю: адкрыць у БПІ кафедру рускай мовы". Старшы выкладчык Лідзія Іванаўна Грыгаровіч, якая працавала на кафедры з 1964 па 1989 год, успамінала, што першыя замежныя студэнты прыбылі ў Беларусь у 1961 годзе. Скончыўшы падрыхтоўчы факультэт Белдзяржуніверсітэта, яны працягнулі навучанне па абранай спецыяльнасці ў розных вышэйшых і сярэдніх навучальных установах нашай рэспублікі. У 1962 годзе першакурснікамі Беларускага політэхнічнага інстытута сталі прадстаўнікі Афганістана, Кубы, Манголіі, краін Афрыкі. Лік студэнтаў-замежнікаў з году ў год павялічваўся.
Да верасня 1964 года ўзнікла неабходнасць арганізаваць кафедру рускай мовы як замежнай. Першымі яе супрацоўнікамі сталі тыя, хто працаваў з новым кантынгентам студэнтаў з 1962 года: Г.І. Бурава, Н.В. Бразгоўка, У.Ф. Ляховіч, Л.С. Мароз, Т.М. Танковіч, а таксама выкладчыкі-русісты, запрошаныя на працу ў 1964 годзе: Л.І. Бабрынёва, Л.У. Зініна, В.А. Кузаўлева, Л.Ф. Рыбалка, А.П. Фаміна, М.І. Шурын. У розныя гады кафедру ўзначальвалі энтузіясты сваёй справы: У.Ф. Ляховіч, Л.І. Грыгаровіч, Т.М. Танковіч, А.А. Гіруцкі, Т.А. Кузняцова і інш. Ветэраны кафедры цёпла ўспамінаюць тыя часы, калі ўсе выкладчыкі розных ВНУ Мінска зацікаўлена і захаплёна вывучалі і паспяхова ўдасканальвалі методыку выкладання рускай мовы як замежнай. Усе вучыліся адзін у аднаго, наведвалі заняткі калег, горача абмяркоўвалі актуальныя пытанні прафесійнай дзейнасці.
Пры ўдзеле членаў кафедры было створана Рэспубліканскае метадычнае аб'яднанне выкладчыкаў рускай мовы як замежнай, якое ў 2002 годзе было пераўтворана ў Беларускае грамадскае аб'яднанне выкладчыкаў рускай мовы як замежнай. Велізарны ўклад у справу аб'яднання ўнеслі арганізатары БГАВРМ Саннікава А.У., Лябядзінскі С.І. і Фядотава І.Э. На працягу ўсяго перыяду працы кафедры падрыхтоўку будучых спецыялістаў для Рэспублікі Беларусь і замежных краін вядуць высока-кваліфікаваныя педагогі. Павышэнне кваліфікацыі, самаадукацыя, удасканаленне свайго прафесійнага майстэрства – гэта добрая традыцыя калектыву. З 1968 года на працягу шэрагу гадоў выкладчыкі кафедры ў абавязковым парадку навучаліся на факультэце павышэння кваліфікацыі ва Універсітэце дружбы народаў імя Патрыса Лумумбы, шліфавалі свае прафесійныя навыкі ў Інстытуце рускай мовы імя Пушкіна. Выкладчыкі бясконца ўдзячны калегам з Расіі, прадстаўнікам пасольства Расійскай Федэрацыі за падтрымку ў працы, мерапрыемствы пасольства, гатоўнасць дапамагчы і падтрымаць.
На сённяшні дзень традыцыя вучыцца адзін у аднаго працягваецца. Нашы выкладчыкі павышаюць кваліфікацыю ў РІІТ, РІВШ, БДУ, МДМУ, БДЭУ, БДАТУ, педагагічным універсітэце, Ваеннай акадэміі і іншых ВНУ Рэспублікі Беларусь. У гэтым супрацоўнікам кафедры дапамагае Беларускае грамадскае аб'яднанне выкладчыкаў РКІ, членамі якога з'яўляюцца многія выкладчыкі, дзякуючы БГАВРМ кафедра датычная да дзейнасці МАПРЯЛ. У навучанні замежных студэнтаў выкарыстоўваўся таксама вопыт працы супрацоўнікаў кафедры ў Алжыры, Сенегале, ЗША, на Кубе, у Англіі, Кітаі, Венгрыі, Германіі, Фінляндыі, Афганістане, Францыі, Італіі, Кампучыі, Індыі, В'етнаме, Манголіі, Сірыі і іншых краінах.
За сваю педагагічную працу, за выкананне інтэрнацыянальнага абавязку нашы супрацоўнікі былі ўзнагароджаны граматамі рознага ўзроўню: замежных ВНУ, міністэрстваў, пасольстваў. Напрыклад, С.У. Комар была ўзнагароджана ўрадавай узнагародай В'етнама – ордэнам. Выпускнікі нашай ВНУ, якія прайшлі навучанне на кафедры, – гэта грамадзяне Рэспублікі Беларусь і амаль 7 000 замежных слухачоў, студэнтаў, аспірантаў, стажораў з больш чым 100 краін Еўропы, Азіі, Афрыкі і Амерыкі. Многія з іх займалі і займаюць адказныя пасады ў сябе на радзіме. Вось некаторыя прыклады. Выпускніца Акандэ Караліна Дураталувэ працавала намеснікам міністра аўтамабільнага транспарту Нігерыі, Бангура Морляй быў намеснікам генеральнага дырэктара электрычных сістэм Гвінеі. Камара Муса займаў пасаду дырэктара ГЭС (Гвінея), Махата Упендра – ганаровага консула Каралеўства Непал, з'яўляецца ганаровым замежных грамадзян Мінска, першы віцэ-прэзідэнт Міжнароднай асацыяцыі выпускнікоў нашай ВНУ, Слім Дэфара (Ліван) – ганаровы консул, Ніна Кабрэра Дамінга Антоніа (Дамініканская Рэспубліка) – дыпламат, Нгуен Кхіет – дырэктар інстытута Акадэміі Навук В'етнама, Хасан Абдул Кадзір Баба працаваў у адной з вядучых ВНУ Нігерыі, стварыў асацыяцыю выпускнікоў беларускіх ВНУ ў сваёй краіне. На працягу шэрагу гадоў важную ролю ў арганізацыі жыцця замежных грамадзян адыгрывала зямляцтва. Выкладчыкі кафедры дапамагалі студэнтам-замежнікам вырашаць пытанні вучобы, побыту, адпачынку, рыхтаваць і праводзіць розныя мерапрыемствы. За куратарскую працу многія выкладчыкі ўзнагароджаны граматамі ВНУ, Мінскага гарадскога савета па справах замежных навучэнцаў.
Больш за 30 гадоў таму кафедра атрымала новую назву – кафедра "Беларуская і руская мовы" – і пачала ажыццяўляць выкладанне беларускай мовы студэнтам універсітэта. Сёння беларускую мову выкладаюць І.У. Савіцкая, Л.А. Гіруцкая, А.П. Сахончык, К.М. Міцкевіч, А. А. Мiцкевiч, В.І. Уласевіч, В.А. Азява. З першых дзён увядзення беларускай мовы ў праграму ВНУ кафедра супрацоўнічае з Інстытутам мовы і літаратуры НАН Рэспублікі Беларусь, што падняло вучэбна-метадычную і навуковую працу па прадмеце на якасна новы ўзровень. Гэтаму спрыяла і дапамога кіраўніцтва факультэта, універсітэта ў аснашчэнні кафедры. Вучэбная база кафедры ўключае метадычную бібліятэку, камп'ютэрныя класы.
Сёння навучальны працэс кафедры забяспечваюць вядучыя спецыялісты Бардзюгова І. Ю., Выскубава Т. К., спецыяліст Мароз Ю. М., Ваховіч В. А., аператар ЭВМ Канашэвіч К. Ю. Калектыў кафедры, у які ўваходзяць больш за 30 штатных супрацоўнікаў, актыўна ўдзельнічае ў працэсе ўдасканалення методыкі навучання беларускай і рускай мовам. Многія праграмы, дапаможнікі і метадычныя распрацоўкі, падрыхтаваныя супрацоўнікамі кафедры, выкарыстоўваюцца на аналагічных кафедрах ВНУ краіны. Кафедра таксама прымае на стажыроўку калег з іншых ВНУ, дзелячыся такім чынам з імі сваімі напрацоўкамі. Калектыў кафедры стаяў ля вытокаў тэсціравання ў Рэспубліцы Беларусь, таму важным напрамкам навуковай і метадычнай працы на працягу шэрагу гадоў з'яўлялася супрацоўніцтва з Рэспубліканскім інстытутам кантролю ведаў, удасканаленне матэрыялаў, прапанаваных школьнікам і абітурыентам.
Навуковыя напрамкі кафедры: даследаванне ўзроўню сфарміраванасці навыкаў навучэнцаў ва ўсіх відах маўленчай дзейнасці ў адпаведнасці з этапам і профілем навучання, іх адпаведнасці стандартам; развіццё тэорыі і практыкі стварэння праграм, кантрольных матэрыялаў і вучэбна-метадычных дапаможнікаў з улікам мэтаў і задач навучання; удасканаленне навучальна-выхаваўчага працэсу.
У сувязі са змяненнем сітуацыі ў сферы адукацыйных паслуг кафедра пачала распрацоўку метадычных матэрыялаў, разлічаных на пэўны ўзровень валодання мовай, арыентаваных на грамадзян блізкага замежжа (падрыхтаваны шэраг дапаможнікаў). Спецыфіка падрыхтоўкі замежных грамадзян на падрыхтоўчых курсах патрабуе пастаяннага ўдасканалення навучальнага працэсу, індывідуальнай працы з навучэнцамі. На гэтым участку актыўна працуюць А.Г. Белая, Н.М. Болбас, С.У. Сабайда, В.У. Белы, Т.А. Лазарава і многія іншыя. Выкладчыкі кафедры аднымі з першых увелі спецкурс "Методыка выкладання РКІ", ажыццявілі пераход на навучанне рускай мове з улікам спецыяльнасці замежных навучэнцаў. Супрацоўнікі кафедры падрыхтавалі першыя дапаможнікі па развіцці навыкаў маўленчай дзейнасці на аснове тэкстаў па спецыяльнасцях студэнтаў, па літаратуры, па грамадскіх дысцыплінах. Над падрыхтоўкай і выданнем навучальнай, метадычнай, навуковай літаратуры працавалі Л.І. Грыгаровіч, Г.І. Бурава, Л.І. Бабрынёва, М.І. Шурын і многія іншыя. Іх традыцыі працягнулі Г.А. Ахмерава, Л.У. Багдановіч, Н.У. Дзявочка, Ю.А. Смірнова, Т.С. Макатрава, С.А. Жэрбіна, В.М. Юдзіна і іншыя члены кафедры, якія працуюць са студэнтамі-замежнікамі. Можна ганарыцца выданнем дапаможніка ў 4-х частках па беларускай мове пад рэдакцыяй Л.А. Гіруцкай. Гэта вынік працы нашага вялікага і дружнага калектыву. Сярод прац выкладчыкаў кафедры можна адзначыць наступныя: "Слоўнік новых слоў беларускай мовы" (сааўтар дацэнт В.І. Уласевіч), "Граматычны слоўнік назоўніка" (сааўтар дацэнт В.І. Уласевіч), "Беларуская мова. Складаныя сказы: тэорыя, практычныя заданні, тэсты" (І.У. Савіцкая), "Рэлігійны слоўнік старабеларускай мовы" (І.У. Будзько), "Паэтыка Алеся Разанава: Між медытацыяй і рацыяй" (А.С. Івашчанка). На працягу шэрагу гадоў аўтарскія калектывы нашай кафедры вядуць карпатлівую і вельмі адказную працу па падрыхтоўцы літаратуры для абітурыентаў. Пладамі гэтай працы сталі такія выданні, як "Беларуская мова: тэорыя, тэсты для абітурыентаў і школьнікаў", якое вытрымала некалькі выданняў (сааўтар Н.У. Гаўрош), "Моўныя адзінкі і кантэкст" (Н.У. Гаўрош). "Гістарычны слоўнік беларускай мовы" – гэта ўнікальная фундаментальная праца, якая ўключае лексіку рукапісных і друкаваных крыніц сярэднявечча; аналагічныя даследаванні вядуцца ва ўсіх славянскіх краінах. Мы ганарымся, што сааўтар – загадчыца кафедры беларускай і рускай моў І.У. Будзько. Гэта толькі невялікая частка навуковых, вучэбна-метадычных распрацовак, якія з'яўляюцца адлюстраваннем вопыту выкладчыкаў беларускай мовы: І.У. Будзько, Н.У. Гаўрош, В.І. Уласевіч, І.У. Савіцкай, Н.Я. Пятровай, К.М. Міцкевіча і інш. Падрабязная інфармацыя змяшчаецца ў адпаведным раздзеле сайта.
Больш за 50 гадоў таму было адкрыта падрыхтоўчае аддзяленне пры нашай ВНУ для грамадзян РБ. Створанае для падрыхтоўкі рабочай, сельскай моладзі і звольненых у запас воінаў да ўступных экзаменаў, да вучобы ў ВНУ, падраздзяленне і сёння выконвае важную навучальна-выхаваўчую функцыю, а выкладчыкі нашай кафедры рабілі ўсё магчымае для навучання грамадзян Рэспублікі Беларусь. Шмат цікавага маглі б расказаць пра гэты аспект працы І.І. Траццяк, Л.С. Мароз, Э.С. Новікава і інш. У 1990 годзе пры тагачасным Беларускім політэхнічным інстытуце была адкрыта сярэдняя спецыялізаваная школа-ліцэй. Выкладчыкі кафедры рускай мовы ў тыя гады аказалі прафесійную дапамогу новаму калектыву. І сёння супрацоўнікі кафедры прымаюць удзел у многіх мерапрыемствах, якія праводзяцца ў ліцэі: у якасці членаў журы на канферэнцыях ліцэістаў, як члены прыёмнай камісіі на выпускных экзаменах. Выкладчыкі кафедры выконвалі навучальную нагрузку і ў профільных ліцэйскіх класах, створаных у 1995 годзе. У нейкі перыяд гэта было супрацоўніцтва з больш чым 50-ю ўстановамі адукацыі, а гэта каля 120 класаў, ці амаль 3 000 навучэнцаў. Нашы выкладчыкі праводзілі аглядавыя лекцыі, кансультацыі для навучэнцаў і настаўнікаў, а таксама кантрольныя зрэзы. Важным этапам працы на працягу ўсіх гадоў існавання кафедры быў удзел членаў калектыву ў рабоце прыёмнай камісіі.
Найбольш значныя публікацыі кафедры:
Манаграфіі:
ЭВМК
Падручнікі і навучальныя дапаможнікі:
Ідэалагічная і выхаваўчая работа на кафедры "Беларуская і руская мовы" накіравана, у асноўным, на паспяховую сацыякультурную адаптацыю замежных грамадзян, а таксама прышчэпліванне любові да роднай мовы і культуры ў беларускіх студэнтаў.
Адным з галоўных вектараў працы з'яўляецца грамадзянска-патрыятычнае выхаванне, у рамках якога асаблівая ўвага надаецца азнаямленню студэнтаў з дзяржаўнай ідэалогіяй, сімволікай і гераічным мінулым беларускага народа. Рэгулярна праводзяцца тэматычныя інфармацыйныя і куратарскія гадзіны, прымеркаваныя да знакавых дат, такіх як Дзень Незалежнасці і Дзень Перамогі. Важным элементам гэтага працэсу выступае экскурсійная дзейнасць, напрыклад, наведванне Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны і мемарыяльнага комплексу "Хатынь". У аспекце працы з замежнымі грамадзянамі вельмі важна праяўляць цікавасць да гісторыі, культуры іх родных краін. Таму падчас іх удзелу ў мерапрыемствах дадзенага цыкла пастаянна праводзяцца паралелі з гістарычнымі падзеямі, якія адбыліся ў іх родных краінах і пакінулі такі ж глыбокі след у народнай памяці.
Побач з патрыятычным напрамкам, кафедра "Беларуская і руская мовы" актыўна рэалізуе задачы духоўна-маральнага і эстэтычнага выхавання. Традыцыйна кафедрай арганізоўваюцца наступныя мерапрыемствы: Творчы конкурс на лепшую працу на беларускай мове і Студэнцкая гуманітарная канферэнцыя, Алімпіяда па рускай мове як замежнай "Руская мова – шлях да дружбы і ўзаемаразумення" і Міжнародная студэнцкая навукова-практычная канферэнцыя "Мова – Грамадства – Культура", а таксама калектыўныя наведванні музеяў, тэатраў і мастацкіх выставак горада Мінска.
У рамках прававога выхавання ў нашым універсітэце праводзяцца сустрэчы з прадстаўнікамі праваахоўных органаў, рэгулярныя гутаркі і дыялогавыя пляцоўкі па прафілактыцы супрацьпраўных паводзін, а таксама азнаямленне навучэнцаў з заканадаўствам Рэспублікі Беларусь.
Полікультурнае выхаванне на кафедры будуецца на прынцыпах узаемнай павагі і талерантнасці, увасабляючыся ў правядзенні Фестываляў нацыянальных культур, дзе студэнты маюць магчымасць прэзентаваць традыцыі сваёй радзімы, умацоўваючы тым самым міжкультурны дыялог і сяброўскія сувязі паміж народамі. Штогод на базе санаторыя-прафілакторыя "Палітэхнік" праводзіцца знакавая і запамінальная падзея – святкаванне Наўруза.
Значнае месца ў працы выкладчыкаў займае сацыяльна-педагагічная падтрымка і дапамога ў першаснай адаптацыі. З гэтай мэтай праводзяцца кансультацыі па правілах знаходжання замежных грамадзян у Рэспубліцы Беларусь, этычныя гутаркі аб нормах паводзін ва ўніверсітэце і інтэрнаце, а таксама мерапрыемствы, якія прапагандуюць здаровы лад жыцця і прафілактыку правапарушэнняў.
Такім чынам, асноўная выхаваўчая дзейнасць кафедры засяроджана на інтэграцыі замежных студэнтаў у адукацыйную і грамадскую прастору Рэспублікі Беларусь, што дасягаецца праз спалучэнне адукацыйнага працэсу з разнастайнымі формамі пазааўдыторнай дзейнасці.
На сённяшні дзень НВП нашай кафедры адыгрываюць важную ролю ў арганізацыі навучальна-выхаваўчага працэсу студэнтаў-замежнікаў.
Мы ўдзячны ўсім, хто на працягу гэтых гадоў быў з намі. І якая б ні была надвор'е, якое б ні было настрой, кожны дзень у аўдыторыі гучаў, гучыць і будзе гучаць добразычлівы голас нашых выкладчыкаў: "Добры дзень!" ці "Прывітанне!". І пачнецца занятак.
