ГІСТОРЫЯ кафедры «Матэрыялазнаўства ў машынабудаванні»
У далёкім 1963 годзе на кафедры "Металазнаўства і тэрмічная апрацоўка металаў" Беларускага політэхнічнага інстытута быў праведзены першы набор студэнтаў на спецыяльнасць "Металазнаўства, абсталяванне і тэхналогія тэрмічнай апрацоўкі". Машынабудаванне краіны, якое развіваецца, востра патрабавала спецыялістаў–металазнаўцаў. У 1968 годзе адбыўся выпуск першых беларускіх металазнаўцаў. 34 выпускнікі былі накіраваны на машынабудаўнічыя прадпрыемствы, навучальныя і даследчыя арганізацыі СССР. Высокі ўзровень падрыхтоўкі першых беларускіх металазнаўцаў стаў залогам паспяховай вытворчай і навуковай кар'еры многіх з іх. 9 чалавек з першага выпуску абаранілі кандыдацкія дысертацыі. Шэраг выпускнікоў у розныя гады займалі кіруючыя пасады на машынабудаўнічых прадпрыемствах СССР:
-- Бярозавік Г.В (начальнік тэрмічнай вытворчасці Ваза);
-- Віцязь Н.А. (намеснік генеральнага дырэктара БелАЗа);
-- Градзецкі В.М. (намеснік начальніка тэрмічнай вытворчасці Ваза);
-- Паўлаў У.І. (намеснік генеральнага дырэктара Ваза);
- Сіўцаў А.Т. (начальнік тэрмічнага цэха Ваза).
Першы выпуск металазнаўцаў. 10 гадоў праз - 1978г.
Гісторыя адукацыі і развіцця кафедры непарыўна звязана з гісторыяй аднаўлення і развіцця народнай гаспадаркі Беларусі ў пасляваенныя гады. У гэты перыяд у рэспубліцы былі створаны новыя галіны машынабудаўнічай, металаапрацоўчай прамысловасці, прыборабудавання. Навуковыя і тэхнічныя кадры ў Беларусь былі накіраваны з Масквы, Ленінграда, Украіны, з Урала і іншых прамыслова развітых раёнаў Савецкага саюза. Востры недахоп навуковых і інжынерных кадраў папаўняў Беларускі політэхнічны інстытут.
Н.Ф. Маргорын
У 1947 годзе ў інстытуце была створана кафедра "Тэхналогія металаў і металазнаўства", якой з 1949 па 1953 кіраваў к.т.н., дацэнт Мікалай Фёдаравіч Маргорын (1883-1961 гг.). У 1906 годзе ён скончыў Тэхнічнае вучылішча ваеннага ведамства ў Пецярбургу. З 1908 па 1914 г. працаваў на Абухоўскім і Пуцілаўскім заводах. У 1914—1917 гг. удзельнічаў у Першай сусветнай вайне, скончыўшы яе камандзірам батальёна, быў двойчы паранены (адзін раз цяжка). У 1918—1925 гг. працаваў загадчыкам бібліятэкі, начальнікам участка Беларускай чыгункі, выкладчыкам тэхналогіі ў прафтэхнічнай школе горада Руза Маскоўскай губерні. У 1925—1938 гг. працаваў на Кальчугінскім заводзе па апрацоўцы каляровых металаў, і прымаў актыўны ўдзел у распрацоўцы і вытворчасці кальчугалюмінію (сплаў тыпу дзюралюмінію), у якім востра мела патрэбу авіяцыйная прамысловасць краіны. Вынікі навуковых даследаванняў гэтага перыяду былі апублікаваны ў манаграфіі "Каляровыя металы", выдадзенай у 1928 годзе ў выдавецтве "Цветметыздат", і перавыдадзенай у 1932 годзе. Далейшая навуковая і педагагічная дзейнасць Н.Ф. Маргорына праходзіла ў Казахскім горна-металургічным інстытуце (горад Алма-Ата), дзе ён быў дэканам і загадчыкам кафедры (1938-1945), у Пензенскім індустрыяльным інстытуце - загадчыкам кафедры (1945-1949). Кандыдацкую дысертацыю Н.Ф.Маргорын абараніў у 1942 годзе. у Пензенскім індустрыяльным інстытуце - загадчыкам кафедры (1945-1949). Кандыдацкую дысертацыю Н.Ф.Маргорын абараніў у 1942 годзе. у Пензенскім індустрыяльным інстытуце - загадчыкам кафедры (1945-1949). Кандыдацкую дысертацыю Н.Ф.Маргорын абараніў у 1942 годзе.
У 1953 годзе са складу кафедры "Тэхналогія металаў і металазнаўства" была выдзелена кафедра "Металазнаўства", якой з 1953 па 1959 год кіраваў М.Ф.Маргорын. У 1954 годзе яму было прысвоена вучонае званне прафесара, ён быў узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага сцяга. Першымі выкладчыкамі на гэтай кафедры былі В.І.Бяляеў, Ю.І.Ігнатава, Ю.С.Лук'янаў, Н.С.Прасвіраў, Ф.Д.Разанава, Р.Л.Тапянец. Загадчыкам лабараторыі быў афіцэр-франтавік І.А.Рышчаў, які пасля перайшоў на выкладчыцкую працу на кафедры.
Л. С. Ляховіч
Асабісты лісток па ўліку кадраў Л.С. Ляховіча. Дата запаўнення 13 траўня 1959 гады.
У 1959 годзе загадчыкам кафедры стаў к.т.н., дацэнт Леў Сцяпанавіч Ляховіч (1919-1990). У 1941—1942 гг. Л.С.Ляховіч працаваў кантралёрам-тэрмаметрыстам на заводзе №39 Міністэрства авіяцыйнай прамысловасці, майстрам завода «Цвёрдыя сплавы» г. Масква. Пасля заканчэння ў 1944 г. Маскоўскага авіяцыйнага тэхналагічнага інстытута працаваў навуковым супрацоўнікам і выкладчыкам МАЦІ, затым вучыўся ў аспірантуры, у 1948 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю, а ў 1969 -доктарскую. З 1949 па 1959 г. працаваў дацэнтам, загадчыкам кафедры "Металазнаўства", нам. дырэктара па вучэбнай рабоце Чэлябінскага політэхнічнага інстытута. З 1959 да 1990 гг. працаваў загадчыкам кафедры, прарэктарам па вучэбнай рабоце Беларускага політэхнічнага інстытута.
У 1963 г. кафедра атрымала новую назву "Металазнаўства і тэрмічная апрацоўка металаў". Для выкладчыцкай работы на кафедру ў розныя гады былі прыцягнуты кандыдаты тэхнічных навук Б.В.Бабушкін, А.І.Бельскі, У.І. Краёвай, Г.М.Леўчанка, С.А.Ліхачоў, З.С.Аўсяннікава, Б.З.Палякоў, З.М.Праскурына, Р.Л.Рыжковіч, А.У.Сцепаненка, Р.М.Худакармова, інжынер Я.Н.Фунштэйн.
Пасяджэнне кафедры «Металазнаўства і тэрмічная апрацоўка металаў»1968 год.
Л.С.Ляховіч пачаў актыўную арганізацыйную і навуковую працу па стварэнні навуковай школы металазнаўцаў у рэспубліцы. Акрамя працы ў інстытуце, ён быў частым госцем на найбуйнейшых прамысловых прадпрыемствах рэспублікі (МТЗ, МАЗ, ГПЗ-11 і інш.), дзе кансультаваў працаўнікоў прадпрыемстваў па пытаннях тэрмічнай і хіміка-тэрмічнай апрацоўкі металаў і сплаваў. У 1969 г. ён абараніў доктарскую дысертацыю. Першымі аспірантамі кафедры сталі Л.Г.Варашнін, В.В.Суркоў (1962 г.), С.С.Брагілёўская, Э.П.Пучкоў (1963 г.), Г.Г.Паніч, Э.Д.Шчарбакоў ( 1964 г.).
Дысертацыйная работа В.В.Суркова была прысвечана даследаванню прамежкавага ператварэння ў сталях. І.А.Рищев даследаваў уплыў склад сталі і тэрмічнай апрацоўкі на працэсы халадналомкасці. Дысертацыя Э.Д.Шчарбакова – даследаванню электролізных працэсаў дыфузійнага насычэння сталі борам, крэмніем, хромам. Г.Г.Паніч даследаваў заканамернасці фармавання дыфузійных бараваных і сіліцыраваных пластоў на сталі ў расплавах соляў з дадаткамі розных аднаўляльнікаў. Э.П.Пучковым быў праведзены цыкл даследаванняў па заканамернасцях фармавання баріраваных пластоў на легіраваных сталях і па ўплыве забруджвання ваннаў электролізнага баравання на вынікі насычэння. Р.Н.Худакормава даследавала заканамернасці фарміравання структур жалезавугляродзістых сплаваў.
Прыцягнутыя да навуковай працы на кафедры ў 60-70-х гадах студэнты Ф.В.Далманаў, Г.Ф.Патасевіч, Г.У.Барысёнак, Ю.У.Тураў, М.Г.Круковіч, Б.С.Кухараў, М.Г.Дзевайна, Я.А.Кулікоўскі, Н.І.Іваніцкі, М.М.Мартынюк сталі кандыдатамі тэхнічных навук і папоўнілі кадравы склад кафедры і лабараторый НДЧ.
У 1966 годзе была створана праблемная лабараторыя ўмацавання стальных вырабаў (ПЛУСІ). Загадчыкамі ПЛУСІ (цяпер НДЛ УСІ) былі к.т.н., дацэнт кафедры Б.В.Бабушкін (1966-1968 гг.), які стаў у наступстве дэканам факультэта, Л.М. Касачэўскі, былы галоўны металург ГПЗ-11 (1968 - 1974), кандыдаты тэхнічных навук, старшыя навуковыя супрацоўнікі Л.А. Васільеў (1974 - 1979), Б.С. Кухараў (1980 - 1999). З 1999 года да гэтага часу кіруе лабараторыяй к.т.н., старшы навуковы супрацоўнік Н.Г. Кухарава. У 1982 г. была створана навукова-даследчая лабараторыя ахоўных пакрыццяў (НДЛЗП). Загадчыкамі НДЛЗП былі кандыдат тэхнічных навук А.А. Кулікоўскі (1982-1989), В.А.Качалаў (1989-1999).
Навуковая праца, якая праводзіцца выкладчыкамі, аспірантамі кафедры і супрацоўнікамі ПЛУСІ, НІЛЗП каардынавалася Л.С.Ляховічам і Л.Г.Варашніным. Пад іх навуковым кіраўніцтвам былі распрацаваны розныя тэхналагічныя працэсы ХТО. Былі распрацаваны склады металатэрмічных сумесей для правядзення працэсаў баравання, сіліцыравання, храмавання, а таксама працэсы шматкампанентнага насычэння. Вынікі праведзеных даследаванняў і прамысловыя апрабацыі дазволілі распрацаваць працэсы ХТО для павышэння зносаўстойлівасці, цеплатрываласці, каразійнай стойкасці канструкцыйных і інструментальных сталей, гарачатрывалых сталей і сплаваў, тугаплаўкіх металаў, металакерамічных сплаваў.
Супрацоўнікі кафедры ў 1979 г.
Сядзяць (злева направа): д-р тэхн. навук, праф. Л.Г.Варашнін, заг. кафедрай д-р, тэхн. навук, праф. Л.С.Ляховіч, канд .тэхн. навук, дацэнт З.М.Праскурына,
канд. тэхн. навук, дацэнт Э.П.Пучкоў.
Стаяць (злева направа): канд. тэхн. навук, дацэнт Г.Ф.Пратасевіч, канд. тэхн. навук, ст. навук. сатр. Я.І.Сакалоўскі, канд. тэхн. навук, дацэнт Б.З.Палякоў, канд. тэхн. навук, дацэнт Г.М.Леўчанка, канд. тэхн. навук, дацэнт В.В.Суркоў, арт. выкладчык В.Г.Барысаў, канд. тэхн. навук, ст. навук. сатр. В.К.Церахаў.
Да пачатку 70-х гадоў кафедра стала адным з вядучых цэнтраў у Савецкім Саюзе па вывучэнні і распрацоўцы новых тэхналагічных працэсаў стварэння ахоўных дыфузійных пакрыццяў на металах і сплавах. Ёй было даручана правядзенне Усесаюзных навуковых канферэнцый па ХТО металаў і сплаваў (1971, 1974, 1977, 1981 г.г.). К.У. Гораў, В.П. Севердэнка, чл.-кар. АН БССР М.М. Бадзяка, чл.-кар. АН УССР Г.У. Самсонаў, прафесара Г.У. Дубінін, Ю.М. Лахцін, А.М. Мінкевіч, Г.У. Земскаў, М.А. Крыштал і многія іншыя. У 1981 годзе прафесар Л.С. Ляховіч быў узнагароджаны ордэнам Дружбы народаў.
Варашнін Л. Г.
З 1990 г. кафедра пачала падрыхтоўку, нараўне з металазнаўцамі, інжынераў па спецыяльнасці «Матэрыялазнаўства ў машынабудаванні» і атрымала новую назву «Матэрыялазнаўства ў машынабудаванні». У 1990 г. кафедру ўзначаліў двойчы лаўрэат прэміі М.А.Мінкевіча, д.т.н., прафесар Леанід Рыгоравіч Варашнін (1936-2006).
Кандыдацкая дысертацыя Л.Г.Варашніна была прысвечана даследаванню новага працэсу хіміка-тэрмічнай апрацоўкі – электролізнага баравання сталі. Цікавасць да баравання была выклікана тым, што такі працэс дазваляў атрымаць на паверхні сталі пласт барыдаў жалеза з высокай цвёрдасцю і зносаўстойлівасцю. Гэтая праца паклала пачатак цыклу прац па стварэнні ахоўных дыфузійных пакрыццяў на металах і сплавах рознага функцыянальнага прызначэння (зносаўстойлівых, цеплатрывалых, каразійнастойкіх, кавітацыйнатрывалых), якія прынеслі вядомасць кафедры не толькі ў Савецкім Саюзе, але і за мяжой.
Л.Г.Варашнін скончыў у 1959 Чэлябінскі політэхнічны інстытут. У 1959—1962 гг. працаваў начальнікам лабараторыі металазнаўства і тэрмаапрацоўкі, асістэнтам кафедры "Металазнаўства і тэрмічная апрацоўка металаў" ЧПИ. У 1962 г. паступіў у аспірантуру Беларускага політэхнічнага інстытута і ўся далейшая яго працоўная дзейнасць звязана з БПІ (БДПА, БНТУ). У 1965 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю, у 1974 – доктарскую.
Фрагмент асабістай справы Л.Г Варашніна.
Значны ўклад праф. Варашніна Л.Г. у станаўленне і развіццё беларускай навуковай школы ХТО. Была распрацавана дэталёвая метадалогія даследавання працэсаў (ХТО). Створана больш за 100 новых дыфузійных пакрыццяў як шматмэтавага, так і спецыяльнага прызначэння: гарача-, зноса-, кавітацыйна-ўстойлівых, антыкаразійных і г.д. Выкананы арыгінальныя даследаванні металатэрмічных насычальных асяроддзяў і распрацаваны прамысловыя тэхналогіі ХТО на іх аснове. Распрацаваны і ўкаранёны ў прамысловасць тэхналогіі атрымання ахоўных дыфузійных пластоў рознага прызначэння на жалезавугляродзістых сплавах, легіраваных сталях і тугаплаўкіх металах, цвёрдых сплавах.
Супрацоўнікі кафедры пад кіраўніцтвам Л.Г.Варашніна і Л.С. Ляховіча на працягу многіх гадоў актыўна даследавалі заканамернасці дыфузійнага легіравання розных матэрыялаў. Вынікі гэтых прац знайшлі адлюстраванне ў шматлікіх манаграфіях. Шырока вядомы даведнік "Хіміка-тэрмічная апрацоўка металаў і сплаваў" (выдадзены ў 1981 годзе калектывам кафедры пад рэдакцыяй Л.С.Ляховіча, а ў 1985 годзе перавыдадзены ў Токіа на японскай мове). Аўтарскім калектывам распрацаваны ДАСТ 28428-90 «Тэрмадыфузійнае ўмацаванне металічных вырабаў» (1990 г.)
Шматгадовы досвед даследаванняў і выкладання на кафедры дазволіў аўтарскаму калектыву пад кіраўніцтвам праф. Варашніна Л.Г напісаць першы ў Беларусі падручнік “Тэорыя і тэхналогія хіміка-тэрмічнай апрацоўкі”, у якім сістэматызаваны матэрыял ад асноўных тэарэтычных пытанняў да аналізу вынікаў ХТА.
На гэты час кафедра падрыхтавала больш за 2000 інжынераў-металазнаўцаў і матэрыялазнаўцаў. Многія выпускнікі сталі кандыдатамі і дактарамі навук, працуюць у навучальных установах, навуковых арганізацыях, на прамысловых прадпрыемствах. Пад кіраўніцтвам прафесараў кафедры паспяхова падрыхтавалі і абаранілі дысертацыі аспіранты з многіх краін - СНД, Кубы, Сірыі, Ірана, Славакіі, ЗША, Ізраіля і інш. краін. На кафедры працуюць выпускнікі кафедры: к.т.н., дацэнт, дэкан механіка-тэхналагічнага факультэта БНТУ Н.І.Іваніцкі, к.п.н., дацэнт, прарэктар БНТУ па вучэбнай рабоце В.А.Смёткін, к.т .н., дацэнты В.Л.Мендзялеева, В.А.Стэфановіч, старшы выкладчык В.А.Вейнік, асістэнт С.В.Барысаў.
Супрацоўнікамі кафедры апублікавана больш за 20 манаграфій, 2 навукова-тэхнічныя даведнікі, больш за 700 навуковых артыкулаў, атрыманы каля 400 аўтарскіх пасведчанняў, восем медалёў ВДНГ СССР (дзве залатыя, дзве сярэбраныя, чатыры бронзавыя), прэміі ім. М.А.Мінкевіча і Мінвуза СССР. На кафедры падрыхтавана 17 дактароў і больш за 100 кандыдатаў навук. Выпускнікі кафедры: першы прарэктар БНТУ, чл.-кар. НАН Беларусі д.т.н., прафесар Ф.І.Панцялеенка, заг. лабараторыяй "Металургія ў машынабудаванні" Аб'яднанага інстытута машынабудавання НАН Беларусі д.т.н., прафесар А.А.Шыпко, першы прарэктар Беларуска-Расійскага ўніверсітэта д.т.н., прафесар Ф.Г.Лаўшэнка, начальнік упраўлення лабараторных і даследчых работ РУП МАЗ д.т.н., прафесар П.С.Гурчанка, д.т.н.,прафесар С.М.Ушарэнка, галоўны навуковы супрацоўнік ФТІ НАН Беларусі д.ф.-м.н Б.Б.Хіна , намеснік генеральнага дырэктара РУП БМЗ А.М.Савянок, дырэктар Смаргонскага ліцейна-механічнага завода Э.І. Падгайскі, галоўны металург Мінскага трактарнага завода А.Я.Лашкевіч і інш.
