ПАМЯЦЬ ПАКАЛЕННЯЎ
Дарагія сябры!
У год 80-годдзя вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў і напярэдадні Дня Перамогі 9 Мая мы пачынаем публікацыі апавяданняў і ўспамінаў работнікаў БНТУ аб сваіх гераічных сваяках, якія ў гады Вялікай Айчыннай вайны сваім подзвігам і адвагай ўнеслі значны ўклад у набліжэнне Перамогі. На працягу чатырох доўгіх гадоў наш народ ішоў да Вялікай Перамогі. Яна дасталася нам дарагой цаной. Але памяць пра тую вайну непадуладная часу. Давайце разам успомнім пра тыя нялёгкія ваенныя гады, подзвігі франтавікоў, партызан і падпольшчыкаў на палях бітваў, самаадданую працу ў тыле ў імя перамогі.
Пачынаем аповед з успамінаў прафесара кафедры» будаўнічыя канструкцыі імя Т.М. Пецольда " будаўнічага факультэта Зверава Уладзіміра Фёдаравіча пра свайго бацьку Зверава Фёдара Паўлавіча, які пасля вайны доўгія гады працаваў у Беларускім політэхнічным інстытуце (БПІ).
ЗВЕРАЎ ФЁДАР ПАЎЛАВІЧ
Нарадзіўся ў кастрычніку 1918 года ў станіцы Нова-Аляксандраўская на Кубані, школу скончыў у Маскве.
Пасля заканчэння ў 1941 г. Маскоўскага архітэктурнага інстытута працаваў архітэктарам у Гспи Наркамата ўзбраенняў СССР. Увосень 1941г.добраахвотна ўступае ў шэрагі Чырвонай Арміі і пасля навучання на Камандна-інжынерным факультэце ваенна-інжынернай акадэміі на пасадзе брыгаднага інжынера 28 асобнай брыгады ўдзельнічае ў рэйдзе конна-лыжнай групы брыгады па тылах ворага ў партызанскіх раёнах Бранскай і Сумскай абласцей. З сакавіка 1943 г. і да заканчэння Вялікай Айчыннай вайны служыў у 65 арміі, прымаў удзел у аперацыях на Курскай дузе, у вызваленні Беларусі (гор. Асіповічы, Баранавічы, Слонім, Ружаны, Пружаны), польскіх зямель і завяршае вайну ля Растока на Балтыцы ў званні падпалкоўніка.
Пасля заканчэння вайны працягвае службу ў Савецкай Арміі, у інжынерных частках СГВ і КБВО. У 1954 г.пераводзіцца на выкладчыцкую працу на ваенную кафедру БПІ. У сувязі з пагаршэннем здароўя ў 1960 годзе звальняецца ў адстаўку і перакладаецца старшым выкладчыкам кафедры "Архітэктура" АФ БПИ. У далейшым яму прысвойваецца вучонае званне дацэнта кафедры архітэктуры.
Затым Фёдар Паўлавіч працаваў на кафедры "Архітэктура прамысловых будынкаў". Навукова-педагагічная дзейнасць Ф.П. Зверава ў БПИ звязана з падрыхтоўкай інжынерных кадраў будаўнікоў. Адначасова ён вёў вялікую навукова-даследчую працу. З 1962 г.па 1970 г. узначальваў і асабіста ўдзельнічаў у даследаваннях і распрацоўках праблемах механізацыі і аўтаматызацыі прымянення радыеактыўных крыніц у медыцыне. Па гэтай праблеме мае 40 навуковых прац і два аўтарскія пасведчанні на вынаходніцтвы, па якіх распрацаваны і ўкаранёны ў НДІ ОиМР Міністэрства аховы здароўя БССР, а таксама ў гарадах Гродна, Кіеў, Масква паўаўтаматычныя ахоўныя лініі (ПЗЛ).
З 1969 г.вёў значную навукова-даследчую работу па праблемах вышэйшай школы па каардынацыйным плане Мінвуза СССР. Па гэтых праблемах ім апублікавана больш за 30 навуковых прац.
Актыўна ўдзельнічаў Фёдар Паўлавіч і ў грамадскім жыцці. Ён быў членам секцыі» архітэктура і будаўніцтва", навукова-метадычнага савета Мінвуза БССР, секцыі НОУП пры Савеце рэктараў г.Мінска і шэрагу навукова-метадычных камісій. З'яўляўся членам Савета ветэранаў вайны 65 арміі, Савецкага раёна г. Мінска, старшынёй штаба паходаў камсамола БПІ па месцах рэвалюцыйнай, баявой і працоўнай славы савецкага народа, членам Цэнтральнага і Беларускага рэспубліканскага штабоў паходаў.
Абіраўся сакратаром партарганізацыі будаўнічага факультэта і членам партбюро архітэктурнага факультэта.
Ф. П. Звераў узнагароджаны шасцю ордэнамі і дванаццаццю медалямі СССР, адным ордэнам і чатырма медалямі ПНР, а таксама шматлікімі ўзнагародамі Савецкага камітэта ветэранаў вайны, Міністэрства культуры СССР, Мінвуза БССР, ЦК ВЛКСМ, ЦК ЛКСМБ і інш.
За гады навукова-педагагічнай працы ў БПИ Ф.П. Звераў набыў павагу ў прафесарска-выкладчыцкага складу, студэнтаў і выпускнікоў інстытута. У цяперашні час многія тысячы выпускнікоў БПІ, якія прайшлі пад кіраўніцтвам Ф.П. Зверава архітэктурную падрыхтоўку, паспяхова працуюць у праектных арганізацыях Беларусі і за яе межамі.
Зверава В. Ф.
ШЫРОКІ ЦІТ ЕРМАЛАЕВІЧ
З успамінаў пра майго дзядулю-ўдзельніка Вялікай Айчыннай вайны
Мой дзядуля Ціт Ермалаевіч нарадзіўся ў 1901 годзе ў В.Міхалёва Бабруйскага р-на Магілёўскай вобл. Рэспублікі Беларусь. У дзяцінстве скончыў некалькі класаў мясцовай царкоўна-прыходскай школы, затым Грамадзянская вайна і служба ў Чырвонай Арміі.
Шырокі г. зн. у цэнтры
Пасля заканчэння Грамадзянскай вайны, як і іншыя аднавяскоўцы, разам з бацькамі атрымаў надзел зямлі ў некалькі гектар (2...3 га) і ў сярэдзіне 20-х гадоў ХХ стагоддзя пабудаваў дом.
Дом майго дзядулі на хутары Д. Міхалёва
У 1926 г. дзядуля ажаніўся на маёй бабулі-шырокай Вользе Лявонцьеўне 1905 г. н., якая пражывае ў гэтай жа вёсцы.
Мяркуючы па расказах аднавяскоўцаў, дзядуля быў вельмі працавітым, кемлівым і разважлівым. Адрозніваўся стрыманасцю, справядлівасцю і працавітасцю, за што і карыстаўся павагай вяскоўцаў. Сельская гаспадарка вёў ўмела і сям'я жыла адносна дыхтоўна. Падчас калектывізацыі сельскай гаспадаркі краіны дзядуля здаў у калгас каня, большую частку зямлі, увесь інвентар і ўступіў у калгас. Па заканчэнні некаторага часу аднавяскоўцы абралі дзядулю брыгадзірам, а затым і старшынёй калгаса, дзе ён і прапрацаваў да пачатку Вялікай Айчыннай вайны 1941 года. Калгасы па тых часах па складзе былі невялікімі (адна, дзве вёскі). Калгас "7-ы З'езд саветаў", які ўзначальваў Ціт Ермалаевіч, складаўся з трох пасёлкаў (адзін з іх хутарнага тыпу) налічваў каля 80 двароў з агульнай колькасцю насельніцтва каля 400 чалавек.
Да гэтага часу здароўе дзядулі было няважным. Яшчэ падчас Грамадзянскай вайны захварэў радыкулітам ног і таму да часу Айчыннай вайны (1941 г.) быў вызвалены ад вайсковага абавязку.
Пасля вызвалення вёскі ад немцаў дзядулю зноў прызначылі старшынёй калгаса, але, кіруючыся патрыятычным абавязкам, пайшоў добраахвотнікам на фронт. Дома засталіся на апецы бабулі чацвёра непаўналетніх дзяцей (ад 2 да 14 гадоў).
Мая бабуля з гонарам справілася з ускладзенай на яе абавязкам. Яна не толькі выгадавала ў складаных пасляваенных умовах, але і выхавала дзяцей годнымі грамадзянамі сваёй краіны. Трое з іх атрымалі вышэйшую адукацыю, двое – урадавыя ўзнагароды (медалі). Малодшы па ўзросце (мой бацька) шырокі Генадзь Цітовіч у 1965 годзе паспяхова скончыў Беларускі політэхнічны інстытут і практычна ўсё жыццё, да 2022 года, прапрацаваў у Інстытуце (БПІ, БДПА і БНТУ) на розных пасадах (заг. лабараторыяй, Аспірант, выкладчык, дацэнт, прафесар, сакратар партыйнай арганізацыі, дэкан факультэтаў: вячэрняга, будаўніча-тэхналагічнага, агульнатэхнічнага і Давузаўскай падрыхтоўкі). Выдаў больш за дзесятак навучальных дапаможнікаў з грыфам МА РБ, у т.ч. два дапаможнікі ў Расійскай Федэрацыі. Сышоў на пенсію з пасады прафесара, Ганаровы ветэран працы.
На фронце дзядуля служыў радавым, стралком 137 стралковай дывізіі. Загінуў у Польшчы восенню (19.11.1944 года) у ТППГ-2691 і быў пахаваны ў В.Вулька-Любемска Варшаўскага ваяводства разам з іншымі саслужыўцамі. Затым, у 1953 г перапахаваны на мемарыяльныя могілкі г.Пултуска. У цяперашні час на магіле ўстаноўлена памятная надмагільная пліта.
Імя дзядулі ўнесена ў спіс другога выдання кнігі «Памяць», а таксама ўвекавечана на партале «Памяць народа» ваенна-патрыятычнага Парку культуры і адпачынку Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі «патрыёт».
Старшы выкладчык кафедры "Сацыяльнае кіраванне" БНТУ Вайніловіч Эла Генадзьеўна
***
ВІТКОЎСКІ РЫГОР АНТОНАВІЧ
Рыгор Антонавіч Віткоўскі, вядомы беларускі графік, адзін з заснавальнікаў тэхнікі класічнага тручанага афорта ў Беларусі, нарадзіўся 25 жніўня 1923 года ў Мінску. Тут, у студыі выяўленчага мастацтва ўпершыню ён узяў у рукі аловак і фарбы.
Вельмі хацелася юнаку вучыцца, але грозны 1941 год па-свойму вырашыў лёс Рыгора Віткоўскага і яго сучаснікаў. Ішлі доўгія гады Вялікай Айчыннай вайны. У шэрагах Чырвонай Арміі ён ваяваў на Заходнім фронце і на Далёкім Усходзе і толькі ў 1947 годзе вярнуўся ў родны Мінск.
З 6 ліпеня 1944 года ў складзе 3 Беларускага фронту яфрэйтар Віткоўскі г. а. удзельнічаў ва Усходне-прускай стратэгічнай аперацыі, у баях за ўзяцце Кёнігсберга, затым удзел у маньчжурскай наступальнай аперацыі ў складзе войскаў Забайкальскага фронту, вайна з Японіяй, узяцце Порт-Артура, абарона ваенна-марской базы Порт-Артур 1945-1947 г. г.
Мінск яшчэ ляжаў у руінах, не хапала жылля, было холадна і голадна. Аднак, нягледзячы на гэта, адраджалася мастацтва. У 1947 годзе Рыгор Антонавіч вярнуўся ў Мінск, паступіў у Мінскае мастацкае вучылішча. У няўтульных класах мастацкага вучылішча ўсталі за мальберты былыя салдаты. Скончыўшы вучылішча паступіў на аддзяленні графікі Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута, дзе, у тым ліку, вывучаў тэхнічныя асаблівасці графічнага мастацтва. Скончыў Інстытут Рыгор Антонавіч у 1959 годзе пад кіраўніцтвам выкладчыкаў П.Любамудрава і С. Геруса. Пасля заканчэння інстытута Рыгор Антонавіч працуе ў выдавецтве: займаецца афармленнем кніг, робіць малюнкі для часопісаў. Такім чынам нараджаюцца ілюстрацыі да зборніка апавяданняў М.Лынькова (1966).
Перажытая на сваіх вачах вайна праявіла сябе ў розныя перыяды творчага шляху мастака. Абпаленая Вялікай Айчыннай душа знайшла адлюстраванне ў афортах "Смутак" і» чэрвень 1941 года " (1967 г.)
Мінскім падпольшчыкам Рыгор Віткоўскі прысвяціў маляўнічую літаграфію»Героі мінскага падполля " (1985 г.). Дакументальна сапраўдныя працы позняга перыяду творчасці:» гадзіна расплаты набліжаецца«,» голас партыйнага падполля«,»паходні пад Козыравым".
